فلك نهم ذكر مطالب رئيسه رساله كه به منزلت فذلكه مباحث آنست : 1 - افلاك در علم هيأت از قديم الدهر به معنى مدارات اجرام‌اند ، و عالم رياضى به جز آن نظر ندارد ، چنان كه ابوريحان بيرونى در قانون ، و دانشمندان ديگر در كتب و رسائلشان ، بلكه بطليموس در مجسطى تصريح كرده‌اند كه عالم رياضى را خطوط مجرد از افلاك مجسّم كفايت است ، و بطليموس در مجسطى اصلا التفات به تجسيم افلاك ننموده است و متعرض بدان نشده است . 2 - افلاك به معنى مدارات و دوائر در علم هيأت تعبير به « فلك رياضى » و « هيأت غير مجسّمه » نيز مىشود . 3 - تعبير به « فلك » شيواتر از تعبير به « مدار » و مانند آن است . 4 - دانشمندان هيوى فلك را بر جسم كره مطلقا خواه عنصرى و خواه سماوى اطلاق كرده‌اند . 5 - ابوريحان بيرونى « فلك » را بر دائره نصف النهار و ديگر دوائر عظام اطلاق كرده است . 6 - تجسيم افلاك مسأله طبيعى است و مربوط به فلسفه است نه هيأت . 7 - در علم هيأت براى تسهيل تعليم و تعلّم ، و تفهيم انواع حركات كواكب ، افلاك مجسّمه يعنى آسمانهاى جسمانى تصوير شده است ، و از آن تعبير به « هيأت